Czy AI zastąpi psychoterapeutów?

Sztuczna inteligencja coraz częściej pełni rolę rozmówcy w momentach kryzysu psychicznego. Dla części osób kontakt z algorytmem staje się alternatywą wobec terapii prowadzonej przez człowieka. Zjawisko to budzi zainteresowanie badaczy i niepokój klinicystów, którzy pytają, gdzie leżą granice technologii w obszarze zdrowia psychicznego. Czy AI zastąpi psychoterapeutów?

Czy AI zastąpi psychoterapeutów? Coraz częstszy wybór AI zamiast terapii

Ze sztucznej inteligencji korzysta już prawie każdy internauta i to w sytuacjach, które jeszcze kilka lat temu nie przyszłyby nikomu do głowy. Dostrzec można wyraźny wzrost liczby osób korzystających z chatbotów w celu uzyskania wsparcia emocjonalnego. Dotyczy to zwłaszcza młodych dorosłych, którzy deklarują, że w sytuacjach napięcia, samotności lub obniżonego nastroju częściej piszą do sztucznej inteligencji niż umawiają się na wizytę u psychoterapeuty.

Ale czy to powód do śmiechu? Niestety, za taką metodą poszukiwania pomocy stoją poważne trudności. Brak dostępności specjalistów, długie kolejki, wysokie koszty terapii, obniżający się poziom życia oraz obawa przed oceną.

Dla wielu użytkowników rozmowa z AI jest postrzegana jako bezpieczna, anonimowa i pozbawiona presji. Algorytm jest dostępny o każdej porze i nie pobiera wysokich opłat. To sprawia, że część osób traktuje AI jako substytut pierwszego kontaktu terapeutycznego.

Czy AI zastąpi psychoterapeutów? Jak działają chatboty terapeutyczne

Chatboty wykorzystywane w obszarze zdrowia psychicznego opierają się na modelach językowych trenowanych na ogromnych zbiorach danych tekstowych. Ich odpowiedzi bazują jednak na analizie wzorców językowych, choć nie potrafią zrozumieć emocji w sensie psychologicznym. W praktyce oznacza to, że potrafią zadawać pytania otwarte, parafrazować wypowiedzi użytkownika oraz proponować strategie znane z terapii poznawczo-behawioralnej.

Badania pokazują, że takie interakcje mogą prowadzić do krótkoterminowej poprawy samopoczucia. W badaniu klinicznym opublikowanym w 2025 roku w czasopiśmie JMIR mHealth and uHealth wykazano, że studenci korzystający przez tydzień z chatbota CBT doświadczyli istotnego spadku objawów depresji i poczucia samotności w porównaniu z grupą kontrolną. Autorzy podkreślali jednak, że badanie miało charakter krótkoterminowy i nie zastępuje pełnej terapii.

Granice skuteczności AI

Najczęściej przywoływanym argumentem przeciwko zastępowaniu psychoterapeutów przez AI są wyniki badań porównawczych. W kolejnym badaniu z 2025 roku porównano działanie chatbota terapeutycznego o nazwie Friend z terapią prowadzoną przez wykwalifikowanych psychologów. W badaniu wzięło udział ponad sto osób z objawami lękowymi.

Obie grupy odnotowały poprawę, jednak redukcja objawów mierzona skalą Hamiltona była wyraźnie większa w grupie terapii prowadzonej przez człowieka. Autorzy badania wskazali, że choć AI może wspierać proces samoregulacji emocjonalnej, nie zastępuje relacji terapeutycznej, która pozostaje kluczowym czynnikiem skuteczności.

Szerszy obraz skuteczności AI w zdrowiu psychicznym dostarczają meta-analizy. W 2023 roku opublikowano przegląd piętnastu badań dotyczących chatbotów terapeutycznych. Wnioski wskazywały, że narzędzia oparte na AI mogą prowadzić do statystycznie istotnej redukcji objawów depresji i stresu, jednak efekt ten był określany jako mały lub umiarkowany.

Autorzy podkreślali, że większość badań obejmowała krótkie interwencje i udział grup badanych bez poważnych zaburzeń psychicznych. To sugeruje ograniczoną zdolność AI do pracy nad głębszymi problemami emocjonalnymi.

Czy AI zastąpi psychoterapeutów? Relacja terapeutyczna

Jednym z najlepiej udokumentowanych elementów skutecznej psychoterapii jest relacja terapeutyczna. Psycholog Bruce Wampold, autor licznych badań nad czynnikami wspólnymi w psychoterapii, wielokrotnie wskazywał, że jakość relacji między terapeutą a pacjentem ma większe znaczenie dla efektów leczenia niż sam nurt terapeutyczny. Relacja ta opiera się na empatii, autentyczności i zaufaniu, których AI nie jest w stanie doświadczyć ani w pełni odwzorować.

Badania kliniczne pokazują, że pacjenci, którzy czują się rozumiani i bezpieczni w kontakcie z terapeutą, osiągają trwalsze efekty terapii. To właśnie w relacji możliwe jest zauważenie subtelnych sygnałów niewerbalnych oraz elastyczne dostosowanie interwencji do aktualnego stanu pacjenta.

Wielu ekspertów wypowiada się ostrożnie na temat wykorzystania AI w terapii. Profesor John Torous z Harvard Medical School podkreśla, że chatboty mogą pełnić rolę wsparcia lub narzędzia psychoedukacyjnego, ale nie powinny być traktowane jako samodzielna forma leczenia. Jego zdaniem problemem jest brak odpowiedzialności klinicznej oraz trudność w reagowaniu na sytuacje kryzysowe.

Ryzyko etyczne i kliniczne

Badacze zajmujący się etyką AI zwracają uwagę na ryzyko nadmiernego zaufania do algorytmów. Podkreślają, że chatboty często posługują się językiem sugerującym zrozumienie i troskę, co może prowadzić do błędnego przekonania, że użytkownik znajduje się pod profesjonalną opieką.

Dodatkowym problemem jest brak przejrzystości algorytmów oraz trudność w ocenie jakości udzielanych odpowiedzi. W przeciwieństwie do psychoterapeutów, chatboty nie podlegają jakimkolwiek standardom zawodowym ani systemom nadzoru. Każdy psychoterapeuta poddaje się regularnym superwizjom, podczas których może konsultować przypadki pacjentów z innymi specjalistami. Sztuczna inteligencja nie kwestionuje natomiast własnych porad, chyba że poprosi się ją o źródła i kilkukrotną weryfikację.

Terapia online z człowiekiem a spotkania twarzą w twarz

Terapia w internecie to jednak nie tylko spotkanie ze sztuczną inteligencją. Istnieje wszakże szeroka oferta sesji online prowadzonych przez wykwalifikowanych psychologów. Liczne badania wskazują, że terapia online może być równie skuteczna jak spotkania stacjonarne w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Kluczowe znaczenie ma tu jednak obecność drugiego człowieka i możliwość budowania relacji terapeutycznej.

Różnice między terapią online a spotkaniami twarzą w twarz są niewielkie, o ile zachowane są standardy etyczne i kliniczne. W przeciwieństwie do AI, terapeuta online nadal ponosi odpowiedzialność za proces leczenia i potrafi reagować na nieprzewidziane sytuacje emocjonalne.

Co do wyższości terapii twarzą w twarz nad jej wersją online, to zależy od prywatnych preferencji. Niektórzy pacjenci bezpieczniej czują się w gabinecie, czując namacalną obecność terapeuty. Inni, na przykład cierpiący na różnego rodzaju fobie, wolą rozmawiać w zaciszu własnego mieszkania. Kluczowe są tu odczucia samego pacjenta oraz to, co pozwala mu się maksymalnie skupić na sesji.

Czy AI zastąpi psychoterapeutów? Podsumowanie

Na obecnym etapie rozwoju technologii większość badaczy jest zgodna, że AI nie ma możliwości zastąpienia psychoterapeutów. Może natomiast pełnić rolę narzędzia wspierającego, ułatwiającego dostęp do podstawowej psychoedukacji lub pomagającego w monitorowaniu nastroju pomiędzy sesjami.

Sztuczna inteligencja znajduje coraz szersze zastosowanie w obszarze zdrowia psychicznego, jednak dostępne badania kliniczne i opinie ekspertów wskazują na jej wyraźne ograniczenia. Chatboty mogą przynosić krótkoterminową ulgę, redukować bariery w szukaniu pomocy i przełamywać pierwsze lody. Nie zastępują jednak szczególnej relacji z terapeutą oraz jego empatycznego wglądu w skomplikowane elementy ludzkiej psychiki. Dowody naukowe jednoznacznie pokazują, że kontakt z drugim człowiekiem pozostaje kluczowym elementem skutecznej psychoterapii.

Źródła:

jamanetwork.com
bmcpsychology.biomedcentral.com
jmir.org
rcpsych.ac.uk