Cyfrowa anhedonia - internet pozbawia nas szczęścia?

Wielu internautów ma wrażenie, że aktywności, które kiedyś sprawiały przyjemność, przestają wywoływać podobne emocje. Spotkania z bliskimi, czytanie książek czy spacer wydają się mniej atrakcyjne niż kolejne minuty spędzone przed ekranem. Cyfrowa anhedonia – internet pozbawia nas szczęścia?

Czym jest cyfrowa anhedonia?

Anhedonia to termin psychologiczny oznaczający obniżoną zdolność do odczuwania przyjemności (lub całkowity jej brak). Jest jednym z objawów depresji, ale może pojawiać się również w innych zaburzeniach psychicznych. Coraz częściej mówi się też o zjawisku określanym jako cyfrowa anhedonia, które nie stanowi odrębnej diagnozy medycznej. Opisuje natomiast wpływ nadmiernej ekspozycji na treści cyfrowe na odczuwanie satysfakcji.

Intensywne korzystanie z internetu, mediów społecznościowych, gier czy krótkich materiałów wideo sprawia, że codzienne doświadczenia wydają się mniej interesujące i mniej nagradzające. Nie oznacza to całkowitej utraty zdolności odczuwania przyjemności, ale stopniowe obniżanie jej intensywności w przypadku zwykłych aktywności.

Cyfrowa anhedonia – internet pozbawia nas szczęścia? Pochodzenie i mechanizm

Jeszcze kilkanaście lat temu większość przyjemnych doświadczeń wymagała czasu i zaangażowania. Obejrzenie filmu wiązało się z wyjściem do kina lub zaplanowaniem seansu. Kontakt ze znajomymi wymagał spotkania albo rozmowy telefonicznej. Obecnie tysiące filmów, zdjęć, wiadomości i rozrywek są dostępne w ciągu kilku sekund. Nasz mózg nie miał wcześniej do czynienia z tak intensywnym środowiskiem bodźców.

Kluczową rolę odgrywa tu układ nagrody. W jego działaniu uczestniczy między innymi dopamina, neuroprzekaźnik związany z oczekiwaniem nagrody i uczeniem się zachowań prowadzących do jej uzyskania.

Media społecznościowe, krótkie filmy i wiele aplikacji zostały zaprojektowane w taki sposób, aby regularnie dostarczać niewielkich, ale częstych nagród. Polubienia, komentarze, nowe treści czy powiadomienia aktywują mechanizmy odpowiedzialne za utrzymywanie uwagi i zachęcanie do dalszego korzystania z urządzenia.

Przy długotrwałej ekspozycji na intensywne bodźce może dochodzić do zjawiska adaptacji. Mózg przyzwyczaja się do wysokiego poziomu stymulacji i zaczyna traktować go jako normę. W rezultacie aktywności dostarczające mniej intensywnych doznań przestają wydawać się równie atrakcyjne. Czytanie książki, rozmowa czy spacer nie konkurują skutecznie z nieustannie zmieniającymi się treściami dostępnymi w internecie.

Cyfrowa anhedonia – internet pozbawia nas szczęścia? Objawy

Jednym z najczęstszych sygnałów jest poczucie nudy podczas wykonywania zwykłych czynności. Możemy wtedy coraz częściej sięgać po telefon nawet wtedy, gdy nie ma konkretnego powodu. Pojawia się też trudność z utrzymaniem koncentracji oraz niechęć do aktywności wymagających cierpliwości i dłuższego zaangażowania.

Satysfakcja podczas korzystania z internetu po jakimś czasie również spada, ponieważ małe dawki przestają wystarczać. Czas online wydłuża się, a nas dopadają wyrzuty sumienia, ponieważ mamy poczucie zmarnowanego dnia.

Czy to niebezpieczne dla dzieci?

Dzieci i nastolatki są szczególnie podatne na skutki nadmiernej stymulacji cyfrowej. Ich mózg nadal się rozwija, a układy odpowiedzialne za kontrolę impulsów i planowanie nie osiągnęły jeszcze pełnej dojrzałości. Z tego powodu intensywne korzystanie z urządzeń cyfrowych może silniej wpływać na zachowanie i samoregulację.

Jednym z możliwych skutków jest spadek zainteresowania aktywnościami rozwijającymi kreatywność, takimi jak czytanie, rysowanie czy zabawa wymagająca wyobraźni. Dziecko przyzwyczajone do szybkiej zmiany bodźców może mieć trudności z dłuższym skupieniem uwagi na jednej czynności.

Cyfrowa anhedonia - czy internet pozbawia nas szczęścia? — Cyfrowa anhedonia – czy internet pozbawia nas szczęścia?

Cyfrowa anhedonia – internet pozbawia nas szczęścia? Dorośli

U dorosłych cyfrowa anhedonia może prowadzić do chronicznego zmęczenia psychicznego oraz obniżenia satysfakcji z życia. Część osób zaczyna odczuwać trudność w czerpaniu przyjemności z aktywności, które wcześniej były źródłem relaksu i regeneracji. Spada jakość snu oraz zdolność do koncentracji. W dalszej perspektywie obniża się zatem wydajność w pracy oraz codziennych obowiązkach.

Negatywne skutki mogą obejmować także relacje. Nadmierna koncentracja na treściach cyfrowych ogranicza jakość kontaktu z partnerem, rodziną i przyjaciółmi. Nawet obecność fizyczna nie gwarantuje zaangażowania emocjonalnego, jeśli uwaga jest stale kierowana na ekran.

Jak przeciwdziałać cyfrowej anhedonii?

Pierwszym krokiem jest ograniczenie nadmiernej ekspozycji na najbardziej stymulujące treści. Nie chodzi o całkowitą rezygnację z internetu, lecz o bardziej świadome korzystanie z technologii. Pomocne może być wyłączanie części powiadomień oraz wyznaczanie konkretnych godzin przeznaczonych na media społecznościowe.

Istotne znaczenie ma również odbudowywanie przyjemności płynącej z aktywności niezwiązanych z ekranami. Czytanie książek, sport, spacery, hobby czy spotkania z innymi ludźmi dostarczają mniej intensywnych, ale często bardziej trwałych źródeł satysfakcji. Powrót do takich aktywności może początkowo wydawać się trudny, jednak z czasem pomaga przywrócić naturalną wrażliwość na codzienne przyjemności.

Warto zadbać także o regularny odpoczynek od technologii. Coraz większą popularność zyskują krótkie okresy cyfrowego detoksu, o których pisaliśmy w naszym artykule.

Cyfrowa anhedonia – internet pozbawia nas szczęścia? Szukaj pomocy

W przypadku utrzymujących się objawów, takich jak długotrwały spadek nastroju, utrata zainteresowań czy problemy z funkcjonowaniem społecznym, wskazana może być konsultacja z psychologiem lub psychiatrą.

Nie bagatelizujmy anhedonii, szczególnie jeśli utrzymuje się przez kilka tygodni. To znak od organizmu, że konieczne są fundamentalne zmiany stylu życia, a może nawet farmakoterapia.

Źródła: