Brak koncentracji – plaga XXI wieku?

Brak koncentracji - plaga XXI wieku?

Coraz więcej osób ma trudności z dłuższym skupieniem uwagi na jednej czynności. Czytanie książki, praca wymagająca skupienia czy nawet obejrzenie filmu bez sięgania po telefon stają się dla wielu osób coraz większym wyzwaniem. Brak koncentracji – plaga XXI wieku? Skąd to wynika? Czy możemy naprawić swoją zdolność do skupienia?

Czy naprawdę tracimy zdolność koncentracji?

Problemy ze skupieniem uwagi są przedmiotem badań licznej grupy psychologów i neurologów. Wiele wskazuje na to, że współczesne środowisko informacyjne sprzyja rozpraszaniu i utrudnia dłuższe skupienie na jednym zadaniu. Nie oznacza to jednak, że ludzki mózg z pokolenia na pokolenie traci zdolność koncentracji.

Warto rozróżnić dwie kwestie. Pierwszą jest naturalna zdolność do utrzymywania uwagi, która zależy między innymi od wieku, stanu zdrowia, zmęczenia i rodzaju wykonywanego zadania. Drugą stanowi sposób wykorzystywania tej zdolności w codziennym życiu. Częste przerzucanie uwagi między różnymi bodźcami może sprawiać, że dłuższe skupienie staje się trudniejsze.

W debacie publicznej często przywołuje się dane wskazujące na skracanie się czasu skupienia na pojedynczym ekranie. Takie obserwacje nie są jednak równoznaczne z udowodnionym spadkiem ogólnej zdolności koncentracji kolejnych pokoleń. Należy zatem uważać na zbyt pochopne wnioski.

Brak koncentracji – plaga XXI wieku? Ekrany i social media

Jedną z najważniejszych przyczyn trudności z koncentracją jest powszechna dostępność urządzeń elektronicznych. Smartfon towarzyszy wielu osobom od momentu przebudzenia aż do późnych godzin wieczornych. Powiadomienia, wiadomości, aktualizacje i nowe treści regularnie odciągają uwagę od wykonywanych czynności.

Szczególnie istotny jest sposób funkcjonowania mediów społecznościowych. Krótkie filmy, dynamiczne materiały i niekończące się strumienie publikacji dostarczają kolejnych bodźców w bardzo krótkich odstępach czasu. Użytkownik szybko przechodzi od jednego materiału do następnego, często bez świadomej decyzji o zakończeniu przeglądania.

Znaczenie ma również mechanizm nagrody. Nowa wiadomość, interesujący film czy reakcja pod opublikowanym zdjęciem mogą wywoływać oczekiwanie na kolejne przyjemne doświadczenie. Regularne sprawdzanie telefonu staje się nawykiem, który trudno przerwać. Nawet podczas pracy lub rozmowy pojawia się w nas pokusa sprawdzenia, czy nie wydarzyło się coś nowego.

Brak koncentracji – plaga XXI wieku? Nadmiar informacji i wielozadaniowość

Kolejnym czynnikiem jest ogromna ilość informacji, z którą człowiek styka się każdego dnia. Wiadomości, artykuły, reklamy, komunikaty i treści rozrywkowe konkurują o ograniczone zasoby uwagi publiczności. Dla nas, jako użytkowników, selekcjonowanie informacji wymaga wysiłku, szczególnie gdy większość z nich wydaje się równie pilna lub interesująca.

Problematyczna jest również wielozadaniowość. Jednoczesne odpowiadanie na wiadomości, przeglądanie stron internetowych i wykonywanie obowiązków zawodowych może sprawiać wrażenie oszczędności czasu. W rzeczywistości mózg najczęściej szybko przełącza się między zadaniami, zamiast wykonywać je równolegle. Każda taka zmiana wymaga ponownego odnalezienia kontekstu i przypomnienia sobie, na czym polegała rozpoczęta czynność.

Częste przełączanie uwagi może obniżać dokładność, wydłużać czas wykonywania obowiązków i zwiększać zmęczenie psychiczne. Badania nad wielozadaniowością medialną wskazują na związek między intensywnym korzystaniem z wielu źródeł informacji a słabszą kontrolą uwagi. Nie we wszystkich badaniach wyniki są jednak jednakowe, a kierunek zależności nie zawsze jest jednoznaczny.

Brak koncentracji - plaga XXI wieku?
Brak koncentracji – plaga XXI wieku?

Brak koncentracji – plaga XXI wieku? Stres, brak snu i tempo życia

Problemy z koncentracją nie wynikają wyłącznie z korzystania z technologii. Duże znaczenie mają również czynniki związane ze zdrowiem i codziennym funkcjonowaniem. Przewlekły stres, niedostateczna ilość snu, brak odpoczynku i przeciążenie obowiązkami mogą wyraźnie utrudniać skupienie.

Powracające myśli o problemach zawodowych, finansowych lub rodzinnych utrudniają zaangażowanie w inne czynności. Podobny efekt może powodować niewystarczająca ilość snu. Osoby niewyspane częściej mają trudności z utrzymaniem czujności, zapamiętywaniem informacji i podejmowaniem decyzji. Znaczenie ma także brak aktywności fizycznej oraz niewłaściwe nawyki związane z odpoczynkiem. Długotrwała praca przy komputerze, nieregularne posiłki i ciągła dostępność zawodowa ograniczają możliwości regeneracji.

Brak koncentracji – plaga XXI wieku? Konsekwencje

Osłabiona zdolność skupienia uwagi wpływa na wiele obszarów życia. W pracy może prowadzić do częstszych pomyłek, niedotrzymywania terminów i wydłużania czasu realizacji zadań. Nawet stosunkowo proste obowiązki wymagają wtedy większego wysiłku, ponieważ uwaga jest regularnie odciągana przez inne bodźce.

Problemy pojawiają się również podczas nauki. Częste przerywanie czytania lub powtarzania materiału utrudnia zapamiętywanie i rozumienie bardziej złożonych zagadnień. Powierzchowne przyswajanie informacji może ograniczać zdolność samodzielnego analizowania problemów i wyciągania wniosków.

Cierpią też relacje międzyludzkie. Jeśli nie jesteśmy w stanie skupić się na rozmowie, jak tworzyć długotrwałe, wartościowe znajomości?

Brak koncentracji – plaga XXI wieku? Jak to naprawić?

Odbudowywanie dobrych nawyków związanych z uwagą warto rozpocząć od ograniczenia liczby bodźców. Pomocne może być wyłączenie niepotrzebnych powiadomień, odłożenie telefonu poza zasięg wzroku podczas pracy oraz ustalenie konkretnych godzin sprawdzania poczty i mediów społecznościowych.

Dobrym rozwiązaniem jest również wykonywanie jednego zadania w danym czasie. Zamiast jednocześnie odpowiadać na wiadomości i przygotowywać dokument, lepiej wyznaczyć osobne przedziały na poszczególne obowiązki. Można wykorzystać metodę Pomodoro, polegającą na pracy przez 25 minut i następującej po niej krótkiej przerwie. Długość sesji warto dostosować do indywidualnych możliwości.

Istotną rolę odgrywa regularny sen. Większość dorosłych potrzebuje około 7–9 godzin odpoczynku na dobę. W miarę możliwości należy pilnować stałych godzin zasypiania i ograniczenie korzystania z urządzeń elektronicznych przed snem.

Koncentrację można wspierać także poprzez czytanie dłuższych tekstów, rozwiązywanie zadań wymagających myślenia, naukę nowych umiejętności i regularną aktywność fizyczną. W ramach treningu należy stopniowo wydłużać czas poświęcany na czynności wymagające skupienia, zamiast od razu oczekiwać wielogodzinnej pracy bez przerwy. W przeciwnym wypadku łatwo się zniechęcić.

Brak koncentracji – plaga XXI wieku?

Choć w XXI wieku można zauważyć wyraźną tendencję skracania czasu skupienia, nie można uznać, że dotyczy całych pokoleń. Zdolność koncentracji nie jest cechą niezmienną lub taką, którą można nieodwracalnie utracić. Wpływają na nią także indywidualne predyspozycje, codzienne nawyki oraz warunki otoczenia. Co więcej, mózg oraz jego tzw. attention span można ćwiczyć podobnie do mięśni: poprzez konsekwencję, regularność i powtarzające się treningi.

Należy jednak pamiętać, że utrzymujące się problemy z koncentracją mogą mieć również podłoże zdrowotne. Bywają związane między innymi z zaburzeniami snu, depresją, zaburzeniami lękowymi, ADHD lub innymi problemami medycznymi. Jeżeli trudności są nasilone, utrudniają codzienne funkcjonowanie lub pojawiły się nagle, warto skonsultować się z lekarzem.

Źródła:
https://www.frontiersin.org/journals/cognition/articles/10.3389/fcogn.2023.1203077/full
https://www.nature.com/articles/s41598-023-36256-4

Polecamy także lekturę naszych innych artykułów:

Boomer trap – dlaczego warto uważać w internecie?

Brak koncentracji – plaga XXI wieku?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Podobne wpisy