Transport pod ziemią – wozy transportowe i wozidła w kopalni miedzi

W kopalni miedzi droga z szybu do przodka potrafi mieć kilka, a nawet kilkanaście kilometrów. Zanim ruszy urabianie, na miejsce muszą dotrzeć ludzie, narzędzia, materiały i części zamienne. Transport pomocniczy rzadko trafia na pierwsze strony branżowych raportów, ale to od niego zależy, ile czasu z każdej zmiany zostaje na właściwą pracę.
Logistyka podziemna: trzy strumienie przewozów
W kopalni podziemnej przewozy można podzielić na trzy grupy.
- Urobek. Ruda z przodka trafia do punktów przesypowych, a dalej na przenośniki taśmowe i do szybu. To domena ładowarek i wozów odstawczych, czyli maszyn o dużej ładowności, zbudowanych do intensywnej, powtarzalnej pracy.
- Ludzie. Załoga musi szybko i bezpiecznie dojechać z podszybia do rejonu robót i wrócić po zmianie. Każda minuta jazdy to minuta mniej pracy przy przodku, więc prędkość, pojemność i niezawodność pojazdów osobowych przekładają się bezpośrednio na efektywny czas pracy.
- Materiały i sprzęt. Kotwy, siatki, elementy przenośników, kable, rurociągi, narzędzia, butle z gazami technicznymi, środki strzałowe. Część z tych ładunków jest ciężka i nieporęczna, część wymaga szczególnych warunków przewozu.
Każdy z tych strumieni wymaga innego pojazdu, dlatego flota kopalni miedzi jest mocno zróżnicowana.
Kategorie pojazdów podziemnych
W języku branżowym funkcjonuje kilka nazw, które często się mieszają.
Wozidło kopalniane to potoczne określenie pojazdu służącego do przewozu materiału lub urobku. W praktyce tym słowem nazywa się zarówno wozy odstawcze, jak i różne pojazdy transportowe.
Wozy odstawcze przewożą urobek od ładowarki do punktu przesypowego. Liczy się ładowność skrzyni i krótki cykl ładowanie-jazda-wyładunek.
Wozy transportowe obsługują przewóz ludzi i materiałów. Zamiast skrzyni na urobek mają kabinę lub przedział osobowy, platformę ładunkową, a często zabudowę serwisową.
Wozy pomocnicze to cała grupa maszyn specjalistycznych: serwisowych, smarowniczych, z podestami roboczymi.
Przykładem pojazdów z drugiej z tych grup są wozy transportowe dla górnictwa produkowane przez KGHM ZANAM. Rodzina samojezdnych wozów transportowych SWT obejmuje zarówno pojazdy do przewozu kilkunastu osób, jak i wersje z zabudową warsztatową. W tych drugich na platformie znajduje się żuraw do mechanicznego rozładunku, siedziska dla grupy remontowej pod daszkiem o regulowanej wysokości, stół ślusarski z imadłem, spawarka z napędem hydraulicznym i sprężarka powietrza do narzędzi pneumatycznych. Taki pojazd to w praktyce ruchomy warsztat, który dowozi brygadę razem z wyposażeniem.
Ładowność i warunki pracy
Pojazd podziemny działa w warunkach, z którymi nie mierzy się żaden samochód użytkowy na powierzchni: ograniczona wysokość i szerokość wyrobisk, nierówna nawierzchnia, pył, wilgoć, wysoka temperatura w głębokich partiach złoża. Dlatego konstrukcja musi łączyć kilka cech naraz:
zwarte gabaryty dopasowane do przekroju wyrobisk,
odpowiedni prześwit i zawieszenie na nierównym spągu,
wzmocnione hamulce (w pojazdach kopalnianych stosuje się m.in. szczelne hamulce mokre, odporne na zanieczyszczenia),
odporną instalację elektryczną, z przewodami olejoodpornymi i sterowaniem przystosowanym do podwyższonej temperatury.
Ładowność pojazdów transportowych jest wyraźnie mniejsza niż wozów odstawczych, bo ich zadanie jest inne. Wóz osobowo-materiałowy z kilkoma lub kilkunastoma miejscami przewozi zwykle od kilkuset kilogramów do około tony ładunku. Ważniejsza od samej ładowności jest uniwersalność: możliwość szybkiego przewiezienia ludzi, sprzętu i materiału jednym kursem.

Napęd spalinowy a wentylacja
Przez dziesięciolecia standardem były silniki wysokoprężne. Są wytrzymałe, łatwe w serwisie i nie wymagają infrastruktury ładowania. Mają jednak jedną poważną wadę: pod ziemią każdy silnik spalinowy emituje ciepło, spaliny i cząstki stałe, które trzeba usunąć z wyrobisk.
To oznacza konkretne wymagania dla kopalni. Ilość powietrza doprowadzanego do rejonu pracy musi uwzględniać liczbę i moc pracujących tam silników. Im więcej pojazdów spalinowych, tym większe zapotrzebowanie na wentylację i chłodzenie, a w głębokich kopalniach miedzi koszty klimatyzacji wyrobisk należą do najwyższych pozycji kosztowych. Do tego dochodzą coraz bardziej restrykcyjne normy dotyczące jakości spalin.
Elektryfikacja floty: kierunek, nie eksperyment
Odpowiedzią są pojazdy z napędem bateryjnym. Nie emitują spalin w miejscu pracy, generują mniej ciepła, pracują ciszej, a silnik elektryczny ma mniej części podlegających zużyciu niż jednostka spalinowa.
Dobrym przykładem tej zmiany jest rodzina wozów ZANPER. KGHM ZANAM realizował projekt opracowania prototypu górniczego wozu transportowego ZANPER 2.0 z napędem elektrycznym zasilanym zespołem baterii, przystosowanego do przewozu do 14 osób, w tym poszkodowanych, oraz materiałów, z podwoziem i nadwoziem zaprojektowanymi od podstaw pod napęd elektryczny. Obecnie w ofercie są seryjne wozy bateryjne, np. SWT ZANPER T10 (9+1 miejsc, ładowność 800 kg, bateria 54 kWh) czy SWT ZANPER S10 (9+1 miejsc, ładowność 1000 kg, bateria 64 kWh). Producent podaje dla nich zasięg od 50 do 150 km i czas ładowania do 90 minut.
Dla działu logistyki kopalni elektryfikacja oznacza jednak nowe zadania: planowanie punktów ładowania, harmonogram ładowania między zmianami, szkolenie mechaników z obsługi układów wysokiego napięcia i monitorowanie stanu baterii. Dlatego przejście na flotę bateryjną zwykle odbywa się etapami, zaczynając od pojazdów o przewidywalnych trasach, takich jak przewóz załogi.
Podsumowanie
Transport pod ziemią to znacznie więcej niż ?dowiezienie ludzi na zmianę?. Dobrze dobrana flota wozów transportowych skraca czas dojazdu, pozwala brygadom remontowym pracować bez kursowania po narzędzia i ogranicza obciążenie wentylacji. Rosnący udział pojazdów bateryjnych pokazuje, że w najbliższych latach logistyka podziemna będzie zmieniać się szybciej niż przez ostatnie dekady.
– Materiał partnera
Polecamy także lekturę naszych innych artykułów:
Transport pod ziemią – wozy transportowe i wozidła w kopalni miedzi







